ความรู้เรื่องฮีตเตอร์

ไฟ 3 เฟส คืออะไร และฮีตเตอร์ 3 เฟสต่างจาก 1 เฟสอย่างไร

โดย ทีมงาน POMEW · เผยแพร่

สารบัญ
  1. ไฟ 1 เฟส กับ 3 เฟส ต่างกันอย่างไร
  2. ไฟ 3 เฟส กี่โวลต์ มีกี่สาย
  3. คำนวณกระแสไฟของฮีตเตอร์
  4. ตัวอย่าง: บ่อ 1,000 ลิตร ใช้ฮีตเตอร์รวม 15 kW
  5. เลือกแบบไหนดี
  6. ฮีตเตอร์ 1 เฟสหลายตัว บนไฟ 3 เฟส
  7. ดูยังไงว่าโรงงานมีไฟ 3 เฟส
  8. ไฟ 3 เฟส กี่แอมป์
  9. ความปลอดภัยในการต่อฮีตเตอร์
  10. สิ่งที่ต้องบอกเมื่อสั่งฮีตเตอร์
  11. คำถามที่พบบ่อย
  12. ฮีตเตอร์ 3 เฟส ร้อนเร็วกว่า 1 เฟสไหม
  13. ฮีตเตอร์ 3 เฟส ประหยัดไฟกว่าไหม
  14. ฮีตเตอร์ 380V 3 เฟส ต่อกับไฟ 1 เฟสได้ไหม
  15. บ้านใช้ไฟ 3 เฟสได้ไหม
  16. แหล่งอ้างอิง

ไฟ 3 เฟส คือระบบไฟฟ้าที่มีสายเฟส 3 เส้น (L1, L2, L3) สายนิวทรัล (N) และสายดิน แรงดันระหว่างสายเฟสกับสายเฟสประมาณ 380V และระหว่างสายเฟสกับนิวทรัลประมาณ 220V ความถี่ 50 Hz ใช้ในโรงงานและอาคารที่ใช้ไฟมาก เพราะจ่ายไฟได้มากโดยกระแสต่อสายไม่สูง

ฮีตเตอร์จุ่มของเรามีรุ่นไฟ 220V 1 เฟส, 220V 3 เฟส และ 380V 3 เฟส ลูกค้าหลายรายถามว่าควรเลือกแบบไหน คำตอบขึ้นกับ 2 เรื่อง คือ ระบบไฟที่โรงงานมี และกำลังรวมของฮีตเตอร์ทั้งบ่อ

ไฟ 1 เฟส กับ 3 เฟส ต่างกันอย่างไร

1 เฟส3 เฟส
สายไฟ2 เส้น (L, N) + สายดิน3 เส้น (L1, L2, L3) หรือ 4 เส้นรวม N + สายดิน
แรงดันที่ใช้ในไทย220–230V380–400V ระหว่างสายเฟส
พบในบ้าน ร้านค้า โรงงานเล็กโรงงาน อาคารที่ใช้ไฟมาก
เหมาะกับฮีตเตอร์กำลังรวมไม่สูงกำลังรวมสูง หรือหลายบ่อ

เปรียบง่ายๆ ไฟ 1 เฟสเหมือนถนนเลนเดียว ไฟ 3 เฟสเหมือนถนน 3 เลน ส่งของ (ไฟฟ้า) ได้มากกว่าโดยแต่ละเลนไม่แน่น

ไฟ 3 เฟส กี่โวลต์ มีกี่สาย

  • กี่โวลต์: วัดระหว่างสายเฟสกับสายเฟสได้ประมาณ 380V วัดระหว่างสายเฟสกับนิวทรัลได้ประมาณ 220V จึงแยกไฟ 3 เฟสออกเป็นไฟ 220V ได้ 3 ชุด
  • มีกี่สาย: แบบที่ใช้ทั่วไปเรียกว่า "3 เฟส 4 สาย" คือสายเฟส 3 เส้น + นิวทรัล 1 เส้น และมีสายดินแยกอีก 1 เส้น รวม 5 เส้น
  • สีสายตามมาตรฐานใหม่: L1 สีน้ำตาล · L2 สีดำ · L3 สีเทา · นิวทรัล สีฟ้า · สายดิน สีเขียวแถบเหลือง อาคารเก่าอาจยังใช้สีแบบเดิม ให้ช่างไฟฟ้าวัดก่อนต่อทุกครั้ง

ภาพประกอบสายไฟ 3 เฟส สีน้ำตาล ดำ เทา นิวทรัลสีฟ้า และสายดินสีเขียวแถบเหลือง

คำนวณกระแสไฟของฮีตเตอร์

  • 1 เฟส: กระแส (A) = กำลัง (W) ÷ แรงดัน (V)
  • 3 เฟส (สมดุล): กระแสต่อสาย (A) = กำลัง (W) ÷ (1.732 × แรงดันระหว่างสาย (V))
กำลังฮีตเตอร์220V 1 เฟส380V 3 เฟส
3,000 Wประมาณ 13.6 Aประมาณ 4.6 A ต่อสาย
6,000 Wประมาณ 27.3 Aประมาณ 9.1 A ต่อสาย
9,000 Wประมาณ 40.9 Aประมาณ 13.7 A ต่อสาย
12,000 W (รวมทั้งบ่อ)ประมาณ 54.5 Aประมาณ 18.2 A ต่อสาย
18,000 W (รวมทั้งบ่อ)ประมาณ 81.8 Aประมาณ 27.3 A ต่อสาย

จะเห็นว่าที่กำลังเท่ากัน ไฟ 3 เฟสมีกระแสต่อสายต่ำกว่ามาก สายไฟจึงเล็กลง ร้อนน้อยลง และโหลดกระจายเท่ากันทุกเฟส

ตัวอย่าง: บ่อ 1,000 ลิตร ใช้ฮีตเตอร์รวม 15 kW

บ่อนี้ใช้ฮีตเตอร์ 3 kW จำนวน 5 ตัว (วิธีคิดดูในวิธีคำนวณกำลังฮีตเตอร์ (kW))

  • ถ้าต่อทั้งหมดบนไฟ 220V 1 เฟส: 15,000 ÷ 220 ≈ 68 A ในสายเส้นเดียว ต้องใช้สายใหญ่และเบรกเกอร์ขนาดใหญ่
  • ถ้าใช้ไฟ 380V 3 เฟส: 15,000 ÷ (1.732 × 380) ≈ 23 A ต่อสาย ลดลงเหลือราว 1 ใน 3

เลือกแบบไหนดี

  • โรงงานมีแต่ไฟ 1 เฟส: เลือก 220V 1 เฟส และแบ่งเป็นหลายตัว ต่อแต่ละตัวผ่านเบรกเกอร์ของตัวเอง
  • กำลังรวมทั้งบ่อสูง: ถ้ามีไฟ 3 เฟส ควรใช้ 380V 3 เฟส
  • มีไฟ 3 เฟสแต่อยากใช้ฮีตเตอร์ 1 เฟสหลายตัว: ทำได้ โดยกระจายฮีตเตอร์ให้แต่ละเฟสมีโหลดใกล้เคียงกัน
  • รุ่น 220V 3 เฟส: ใช้กับระบบไฟบางแบบเท่านั้น ถ้าไม่แน่ใจว่าโรงงานใช้รุ่นนี้ได้ไหม ถ่ายรูปป้ายมิเตอร์และตู้ไฟส่งให้ทีมงานช่วยเลือก

คำนวณกำลังรวมก่อนได้ที่วิธีคำนวณกำลังฮีตเตอร์ (kW) หรือใช้เครื่องคำนวณขนาดฮีตเตอร์

ฮีตเตอร์ 1 เฟสหลายตัว บนไฟ 3 เฟส

ไฟ 3 เฟสแยกเป็นไฟ 220V ได้ 3 ชุด (L1–N, L2–N, L3–N) ให้แบ่งฮีตเตอร์ลงแต่ละชุดให้เท่ากัน เช่น ฮีตเตอร์ 3 kW 6 ตัว แบ่งเฟสละ 2 ตัว แต่ละเฟสจะมีกระแสราว 27 A เท่ากันทุกเฟส ถ้าต่อทั้ง 6 ตัวไว้เฟสเดียว เฟสนั้นจะมีกระแสราว 82 A ส่วนอีก 2 เฟสว่าง ทำให้ไฟไม่สมดุล เบรกเกอร์ตัดบ่อย และสายร้อน

✓ แบ่งเฟสละ 2 ตัวL133≈ 27 AL233≈ 27 AL333≈ 27 A✗ ต่อไว้เฟสเดียวL1333333≈ 82 AL2ว่างL3ว่างฮีตเตอร์ 3 kW 220V 6 ตัว · ต่อระหว่างเฟสกับนิวทรัล
ฮีตเตอร์ 3 kW 220V 6 ตัว บนไฟ 3 เฟส: แบ่งเฟสละ 2 ตัว กระแสเฟสละราว 27 A เท่ากัน · ถ้าต่อไว้เฟสเดียว เฟสนั้นมีกระแสราว 82 A อีก 2 เฟสว่าง ไฟไม่สมดุล

ดูยังไงว่าโรงงานมีไฟ 3 เฟส

  • ดูมิเตอร์ไฟฟ้า ถ้าเป็นมิเตอร์ 3 เฟส จะมีสายเข้า 3–4 เส้น
  • ดูตู้ไฟ ถ้ามีเบรกเกอร์ 3 ขั้ว (3P) แสดงว่ามีไฟ 3 เฟส
  • ถ้าไม่แน่ใจ ถ่ายรูปป้ายมิเตอร์และตู้ไฟส่งให้ทีมงานดู

ภาพประกอบตู้ไฟโรงงานที่มีเบรกเกอร์ 3 ขั้ว

ไฟ 3 เฟส กี่แอมป์

ขึ้นกับขนาดมิเตอร์ที่ขอติดตั้งกับการไฟฟ้า ดูได้จากตัวเลขบนหน้ามิเตอร์ เช่น 15(45) A ตัวเลขในวงเล็บคือกระแสสูงสุดที่มิเตอร์รับได้ต่อเฟส ก่อนเพิ่มฮีตเตอร์ ให้รวมกระแสของเครื่องที่ใช้อยู่เดิมกับฮีตเตอร์ใหม่ แล้วดูว่ายังไม่เกินขนาดมิเตอร์และสายเมน ถ้าเกินต้องติดต่อการไฟฟ้าเพื่อขอเพิ่มขนาด

ความปลอดภัยในการต่อฮีตเตอร์

  • ให้ช่างไฟฟ้าเป็นผู้ต่อ และเลือกขนาดสายไฟตามกระแสจริง
  • ต่อสายดินกับตัวฮีตเตอร์ทุกตัว และติดตั้งเครื่องตัดไฟรั่ว
  • ใช้เทอร์โมสตัทหรือตัวควบคุมอุณหภูมิ ร่วมกับคอนแทคเตอร์ที่รับกระแสได้พอ
  • ห้ามเปิดฮีตเตอร์ตอนที่ช่วงร้อนไม่จมน้ำยา
  • ฮีตเตอร์เปิดต่อเนื่องนาน ช่างจึงมักเลือกเบรกเกอร์และสายให้รับกระแสได้มากกว่ากระแสใช้งาน เช่น เผื่อราว 25% ขนาดจริงให้ช่างไฟฟ้าเป็นคนกำหนด

สิ่งที่ต้องบอกเมื่อสั่งฮีตเตอร์

  1. ระบบไฟ: 220V 1 เฟส, 220V 3 เฟส หรือ 380V 3 เฟส (ถ้าไม่แน่ใจ ส่งรูปป้ายมิเตอร์และตู้ไฟ)
  2. กำลังต่อตัว (วัตต์) และจำนวนตัว
  3. ชื่อน้ำยา เพื่อเลือกวัสดุปลอก (อ่านวิธีเลือกฮีตเตอร์บ่อชุบ)
  4. ความลึกของน้ำยา เพื่อเลือกความยาว

คำถามที่พบบ่อย

ฮีตเตอร์ 3 เฟส ร้อนเร็วกว่า 1 เฟสไหม

ไม่ ความเร็วขึ้นกับกำลังวัตต์ ฮีตเตอร์ 6,000 วัตต์ให้ความร้อนเท่ากันไม่ว่าใช้ไฟแบบไหน ต่างกันที่กระแสและขนาดสายไฟ

ฮีตเตอร์ 3 เฟส ประหยัดไฟกว่าไหม

ฮีตเตอร์เปลี่ยนไฟฟ้าเป็นความร้อนเกือบทั้งหมด ค่าไฟตามหน่วยจึงใกล้เคียงกัน แต่สายไฟที่กระแสต่ำกว่าจะสูญเสียความร้อนในสายน้อยกว่า

ฮีตเตอร์ 380V 3 เฟส ต่อกับไฟ 1 เฟสได้ไหม

ไม่ได้ ฮีตเตอร์จะไม่ร้อนเต็มกำลังหรือทำงานผิดปกติ ถ้าโรงงานมีแต่ไฟ 1 เฟส ให้สั่งรุ่น 220V 1 เฟส

บ้านใช้ไฟ 3 เฟสได้ไหม

ได้ บ้านที่ใช้ไฟมาก เช่น มีแอร์หลายเครื่องหรือที่ชาร์จรถไฟฟ้า ขอติดตั้งมิเตอร์ 3 เฟสกับการไฟฟ้าได้ แล้วแบ่งไฟเป็น 220V 3 ชุดจ่ายไปตามห้อง

แหล่งอ้างอิง

  • สเปคฮีตเตอร์มาตรฐาน POMEW: pomew.com/heater/
  • การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (PEA): pea.co.th
  • สีสายไฟตามมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม มอก. 11-2553